İçindekiler
1. Neden bu kadar çok belge var?2. Zincirin tamamı3. Belgeler birbirine dönüşür — baştan yazmayın4. İrsaliye ile fatura: ikizler ama aynı değil5. Aynı zincir, ters yönde: alış6. Zincire bağlanan diğer modüller7. Zinciri teşhis aracı olarak kullanmak8. Sık sorulan sorular9. Terimler sözlüğü10. Siparişten Fatura Et ve Yalnız irsaliye kesAlış zincirinde kalite kapısıBelge Zinciri — Programın Omurgası
Bu rehber tek bir pencereyi değil, pencereler arasındaki bağı anlatır. Yeni çalışanın kafasındaki asıl boşluk "bu düğme ne yapar" değildir; "teklif verdim, sonra ne oluyor?" sorusudur. Bir kez bu zinciri anlarsanız programın geri kalanı kendiliğinden yerine oturur. İşiniz ne olursa olsun okuyun.
1. Neden bu kadar çok belge var?
Bir müşteriye mal satmak tek bir olay gibi görünür. Ama gerçekte arada zaman geçer ve o zaman içinde farklı şeyler kesinleşir. Bakın:
| Ne zaman | Ne kesinleşti | Belge |
|---|---|---|
| Pazartesi | Fiyat verdik. Müşteri kabul etmedi, biz de bir şey ayırmadık. | TEKLİF |
| Çarşamba | Müşteri "tamam" dedi. Artık söz verdik — ama mal hâlâ depoda. | SİPARİŞ |
| Cuma | Mal kamyona bindi ve çıktı. Stok gerçekten azaldı. | İRSALİYE |
| Cuma | Parayı istedik. Müşteri bize borçlandı. | FATURA |
| Gelecek ay | Para geldi. Borç kapandı. | MAKBUZ |
Her belge farklı bir şeyi kesinleştirir. Bu yüzden hepsi ayrı ayrı vardır — ve bu yüzden birini atlarsanız bir yerde rakam tutmaz. Teklifi atlarsanız kimse zarar görmez; irsaliyeyi atlarsanız stok yalan söyler; faturayı atlarsanız alacağınız görünmez.
2. Zincirin tamamı
Şekil 1 — Dört satır: belge, stok, cari, kasa. Bir rakam yanlışsa hangi belgenin eksik olduğunu bu tablodan bulursunuz.
Makbuz (tahsilat/ödeme) Finans → Kasa penceresinden kesilir: üst şeritteki + Tahsilat / Makbuz düğmesi (Kasa penceresinin iki sekmesinde de görünür) Makbuz Girişi'ni açar (aynı düğme Banka penceresinde de vardır). Kısayol: Kasalar sekmesinde kasa satırına sağ tıklayıp Nakit Tahsilat / Nakit Ödeme derseniz form tip ve kasa ön-seçili açılır.
3. Belgeler birbirine dönüşür — baştan yazmayın
Zincirin en pratik faydası şudur: her adımda baştan yazmazsınız. Teklifi açıp [Siparişe Al] dediğinizde bütün gövde — cari, kalemler, fiyatlar, vade, işlem türü — yeni siparişe taşınır. Yazım hatası riski sıfırdır ve iki belge arasında soy bağı kurulur.
Sipariş, hangi tekliften doğduğunu ve o teklifi kimin verdiğini saklar. Aylar sonra "bu işi kim getirdi", "hangi fiyattan söz verilmişti" sorularının cevabı budur. Dönüşümü kullanmadan siparişi elle yazarsanız bu bağ kurulmaz — belge yine doğrudur ama hikâyesi kaybolur.
4. İrsaliye ile fatura: ikizler ama aynı değil
Bu ikisi yeni çalışanı en çok zorlayan çifttir, çünkü çoğu zaman aynı anda kesilirler ve tek belge sanılırlar. Ayrımı şöyle tutun:
İrsaliye = malın hikâyesi
"Şu mal, şu tarihte, şu araçla buradan çıktı." Stoğu düşüren belgedir. Mal gitti ama fatura ay sonunda kesilecekse, irsaliye tek başına da olabilir.
Fatura = paranın hikâyesi
"Bu mal karşılığında şu kadar borçlusunuz, şu tarihte ödeyeceksiniz." Cari bakiyeyi hareketlendiren belgedir ve resmî olarak vergi dairesine giden budur.
Ayrı bir "İrsaliye Girişi" penceresi yoktur. Satış zincirinde sevk irsaliyesi, Sipariş penceresindeki [Fatura Et] ile ya da Fatura Girişi'nde irsaliye üreten bir fatura cinsi seçtiğinizde (cins listesindeki Satış cinsi irsaliyeli kesilir) faturayla birlikte otomatik oluşturulur. Faturasız sevk için Sipariş kartı › Fatura Et panelinde Yalnız irsaliye kes seçeneği vardır: yalnız sevk irsaliyesi kesilir, stok düşer, fatura ve cari hareket yazılmaz; irsaliyeleri sonra Fatura Eşleştirme › İrsaliyeleri faturala ile tek faturada birleştirirsiniz (bkz. Sipariş › Fatura Et). Numarayı iki yerde görürsünüz: kayıttan sonraki sonuç ekranındaki Sevk irsaliyesi kutusunda ve fatura kartındaki İrsaliye No alanında. Hangi cinslerin irsaliye ürettiğini de aynı kutudan anlarsınız — numara görünüyorsa irsaliye kesilmiştir. Ayrı bir İrsaliye listesi penceresi bilinçli olarak yoktur: faturalanmamış irsaliyeler Fatura Eşleştirme’de listelenir.
Program size sorar: bağlı irsaliyeler de silinsin mi, yoksa korunsun mu. Korumayı seçerseniz yalnız bağ koparılır — stok geri ALINMAZ. Bu doğru davranıştır: fatura yanlış kesilmiş olabilir ama mal gerçekten çıkmıştır. Stoğu geri almak, olmayan malı varmış gibi göstermek olurdu. Mal gerçekten geri geldiyse yapılacak şey iade belgesi kesmektir, silmek değil.
5. Aynı zincir, ters yönde: alış
Şimdiye kadar sattığımız durumu anlattık. Aldığımızda zincir aynıdır, yalnız yön ters döner — ve bu yüzden ekranlar da aynıdır. Her belgede bir İşlem alanı vardır; Satış mı Alış mı seçtiğiniz her şeyi belirler.
| SATIŞ (İşlem = Satış) | ALIŞ (İşlem = Alış) | |
|---|---|---|
| Zincir | Teklif → Sipariş → İrsaliye+Fatura → Tahsilat | Talep → Sipariş → Mal girişi (kalite kontrolü gerekiyorsa karantina + Giriş Kalite kararı) + Fatura → Ödeme |
| Stok | azalır | artar |
| Cari | müşteri bize borçlanır | biz tedarikçiye borçlanırız |
| Para | içeri girer (Tahsilat makbuzu) | dışarı çıkar (Ödeme makbuzu) |
| Talep nerede | CRM → Fırsatlar | Departmanlar → Satın Alma |
Alış faturasını yanlışlıkla Satış olarak kaydederseniz stok artacağına azalır, tedarikçi size borçlu görünür ve KDV ters tarafa yazılır. Tek bir alan üç yerde birden hata üretir. Kaydet demeden önce İşlem alanına bakma alışkanlığı edinin — bu, öğrenebileceğiniz en kârlı alışkanlıktır.
6. Zincire bağlanan diğer modüller
Şimdiye kadarki zincir "malı alıp satmak" içindi. Malı kendiniz üretiyorsanız ya da mal depolar arasında geziyorsa araya iki halka daha girer:
Şekil 2 — Üretim ve depo, satış zincirinin yerine geçmez; araya girer. Ayrıntı için Üretim ve Depo rehberleri.
7. Zinciri teşhis aracı olarak kullanmak
Bu rehberin asıl kazancı burada. Bir şey tutmadığında zinciri geriye doğru yürüyün — cevap neredeyse her zaman atlanmış ya da fazladan kesilmiş bir belgedir.
| Şikâyet | Muhtemel sebep | Nereye bakılır |
|---|---|---|
| "Depoda mal var ama sistemde yok" | Alış faturası/mal girişi kesilmemiş | Fatura penceresi, İşlem = Alış |
| "Sistemde mal var ama depoda yok" | Mal çıktı ama irsaliye/fatura kesilmemiş | Sipariş penceresi: teslim edilmiş ama faturalanmamış siparişler |
| "Müşteri ödedim diyor, borç duruyor" | Tahsilat makbuzu kesilmemiş (ya da çek portföyde bekliyor) | Cari Kartı → Ekstre; Çekler penceresi |
| "Ciro iki katı görünüyor" | Aynı sevkiyat için hem irsaliye hem ayrı fatura ayrı ayrı kesilmiş | Fatura penceresi: aynı cari + aynı gün + aynı tutar |
| "Bu malı sattık ama kâr görünmüyor" | Alış maliyeti girilmemiş — satış var, maliyet yok | Stok Kartı → Fiyatlar / Hareketler |
8. Sık sorulan sorular
Teklif vermeden doğrudan fatura kesebilir miyim?
Evet. Zincir bir zorunluluk değil, bir anlatımdır: peşin satışta müşteri gelir, malı alır, fatura kesilir — teklif ve sipariş hiç doğmaz. Zincirin uzunluğu işin karmaşıklığına göre değişir. Atlanmaması gereken tek halka, malın çıkışını gösteren belgedir (irsaliye ya da fatura).
Sipariş stoğu düşürmüyorsa iki müşteriye aynı malı söz veremez miyim?
Teknik olarak program sizi durdurmaz — ama sipariş listesi bunu görmeniz için vardır. Stok penceresinde "eldeki" ile "sözlü" ayrı okunur. Doğru alışkanlık: söz vermeden önce açık siparişlere bakmak. Üretim yapıyorsanız zaten üretim isteği açarak farkı kapatırsınız.
Faturayı kestikten sonra düzeltebilir miyim?
Aynı gün içinde ve henüz beyan edilmediyse fatura güncellenebilir. Ama işlem türünü (Satış↔Alış) değiştiremezsiniz — o başka bir belgedir, program bunu reddeder. Ay kapandıysa düzeltme yolu iade/düzeltme belgesi kesmektir; silmek değil.
9. Terimler sözlüğü
| Türkçe | English | Bahasa Indonesia |
|---|---|---|
| Teklif | Quote | Penawaran |
| Sipariş | Order | Pesanan |
| İrsaliye | Delivery note | Surat jalan |
| Fatura | Invoice | Faktur |
| Makbuz | Voucher / receipt | Kuitansi |
| İşlem (Satış / Alış) | Transaction (Sale / Purchase) | Transaksi (Jual / Beli) |
| Cari hesap | Current account | Akun berjalan |
| Açık sipariş | Open order | Pesanan terbuka |
| Soy zinciri | Document lineage | Asal-usul dokumen |
| İade | Return | Retur |
| Vade | Due date | Jatuh tempo |
Belgeleri siz kesecekseniz Belge Girişi rehberine geçin. Parayı takip ediyorsanız Finans, malı takip ediyorsanız Depo rehberi.
10. Siparişten Fatura Et ve Yalnız irsaliye kes
Sipariş penceresinde (ya da Sipariş kartında) bir açık siparişi seçip Fatura Et’e bastığınızda panel açılır. Her kalem için Kalan (siparişten henüz faturalanmamış miktar) ve Faturala (bu faturaya girecek miktar) görünür; Faturala’ya 0 yazarsanız kalem faturaya girmez, kalandan az yazarsanız sipariş açık kalır ve kalan sonraki faturaya geçer. Fatura cinsi listesinden cinsi seçersiniz; irsaliye üreten cinste sevk irsaliyesi fatura ile birlikte otomatik kesilir. Sipariş tamamen faturalanınca arşive taşınır; faturanın kartında “Kaynak sipariş (arşiv)” bağlantısı çıkar.
Yalnız irsaliye kes (sevk önce, fatura sonra) seçeneğinde yalnız sevk irsaliyesi kesilir: stok düşer, fatura ve cari hareket yazılmaz. Faturayı sonra Fatura Girişi’nde müşteriyi seçip İrsaliyeleri faturala ile kesersiniz; birden çok irsaliyeden istediklerinizi işaretleyip tek faturada birleştirebilirsiniz (ayrıntı: Belge Girişi › İrsaliyeleri seçerek faturalama).
Onay kutuları panelin alt bandındadır (düğmenin hemen üstünde): “Sipariş kalanından FAZLA miktarı bilerek faturalıyorum (fazla sevk)” ve “Depo mevcudunun ÜZERİNDE çıkışı bilerek faturalıyorum (stok eksiye düşer)”. İlgili durum oluşmadıkça görünmezler; gerekli kutu işaretlenmeden Faturala pasif kalır ve alt bantta nedenini yazar. Eksi stok kutusu işaretlenince en az 5 karakterlik bir gerekçe de istenir; gerekçe işlem izinde “Onaylı geçiş” olarak görünür ve gerekçesiz onay reddedilir (satış faturası, Fatura Et ve İrsaliye Et için aynı kural). Depoda Eksiye düşmeyi yasakla açıksa (Ayarlar › Stok politikası) eksi stok onayı sunulmaz ve işlem reddedilir; önce mal girişi yapın ya da miktarı mevcuda indirin.
Miktar kutusuna 999.999.999’dan büyük bir değer yazarsanız kutu kırmızı olur, satırın altında cümle çıkar ve düğme pasifleşir; fazla sevk onayı bu değere sunulmaz. Sunucu da böyle bir isteği 422 MIKTAR_SINIR_ASIMI ile reddeder ve sipariş açık kalır.
Alış zincirinde kalite kapısı
Alış zincirinin en kritik adımı kalite kapısıdır: giriş kalitesi gereken bir stokta mal kabul malı karantina deposuna alır, alış faturası “Kalite kararı bekliyor · bloke” görünür ve ödeme emri ile her makbuz yolu 422 ile durur. Kalite › Giriş Kalite’de kabul kararı verilince mal serbest bırakılır ve ödeme yazılabilir. Ayrıntı: Ödeme Emri › Kalite kararı bekleyen faturaya her yoldan ödeme durur ve Giriş kalite kabulünde malı serbest bırakma.
İlgili rehberler
- Üretim Modülü — Sıfırdan RehberBu rehber, daha önce hiç ERP kullanmamış birinin okuyup tek başına üretim yapabilmesi için yazıldı. Sırayla okuyun: önce mantığı kuracağız.
- Depo Modülü — Depocu İçin Sıfırdan RehberBu rehber, daha önce depo programı kullanmamış birine yazıldı. Malı elinizle nasıl taşıyacağınızı zaten biliyorsunuz; burada öğreneceğiniz şey.
- Belge Girişi — Teklif, Sipariş ve Fatura KesmeBu, programın yazma yapan ana ekranıdır: burada bastığınız [Kaydet], gerçek bir belge oluşturur, stoğu düşürür ve müşteriyi borçlandırır.
- Tek başıma kullanıyorum: 10 dakikada başlangıçProgramı tek başına kullanan küçük dükkân, atölye ya da serbest çalışan için: kurulumdan ilk faturaya ve ay sonuna kadar gereken adımlar.
- Uygulamalı Kullanıcı El KitabıBu sayfa, programı ilk kez kullanan bir çalışanın günlük işi güvenle yapabilmesi için hazırlanmıştır. Önce bu sayfadaki ortak kuralları okuyun.
- Akademi: rol bazlı dersler, sınav ve sertifikaAkademi, çalışanın rolüne göre sıralanmış dersleri tek yerde toplar. Ders içeriği bu yardım merkezinin kendi bölümleridir.