İçindekiler
1. Kokpit ne işe yarar?2. Her kart nereden geliyor?3. Yönetim penceresinin on sekmesi4. Nakit akış: en önemli ekran5. Onaylar: eşiği aşan işler size gelir6. Denetim izi: "bunu kim yaptı?"7. Kur, bütçe, konsolidasyon ve MT9408. "Bu rakam yanlış" dediğinizdeÖnce zamanlamayı sorunKartın kaynağına gidinDenetim izine bakın9. Yöneticinin rutini10. Sık sorulan sorular11. Terimler sözlüğüKokpit — Yönetici İçin Sıfırdan Rehber
Bu rehber, rakamlara bakıp karar vermesi gereken kişi için yazıldı. Amacı size rapor okumayı öğretmek değil; ekranda gördüğünüz her sayının nereden geldiğini göstermek. Çünkü yönetici olarak soracağınız ilk soru "bu rakam ne" değil, "bu rakam doğru mu" olacaktır. Bu rehber tam olarak o sorunun cevabıdır.
Bölüm 1–3 (kokpit kartlarının kaynağı): 12 dakika. Gerisini ihtiyaç duydukça okuyun — bu rehber baştan sona okunmak zorunda değildir, başvuru kitabı gibi kullanılabilir.
1. Kokpit ne işe yarar?
Uçak kokpitindeki göstergeler motoru çalıştırmaz; motorun ne yaptığını gösterir. HNR kokpiti de aynıdır: hiçbir kaydı o oluşturmaz, hepsini başkaları oluşturur — depocu mal alır, kasiyer makbuz keser, satışçı fatura keser. Kokpit bunları tek ekranda toplar.
Kokpitte gördüğünüz bir rakam yanlışsa, hata kokpitte değildir. Kaynak kayıtta ya eksik ya yanlış bir şey vardır. Bu yüzden Bölüm 2, her kartın hangi ekrandan beslendiğini tek tek yazar: yanlış rakamı görünce doğrudan oraya gidersiniz.
Kokpit her açılışta canlı okunur — arada önbellek yoktur. Yani ekranı yenilediğinizde gördüğünüz şey, o saniyedeki gerçektir. "Dün akşamki rapor" diye bir şey yoktur; rapor her zaman şimdidir.
2. Her kart nereden geliyor?
Bu bölüm rehberin kalbidir. Kokpit sekmesindeki kartların her biri için: ne anlatır, hangi ekrandan beslenir ve yanlış görünüyorsa nereye bakılır.
🗺 Hangi alan ne işe yarar Şekil 1 — Soldaki kart, sağdaki ekrandan beslenir. Rakam şaşırtıcıysa oku takip edin.
| Kart | Ne anlatır | Yanlış görünüyorsa bakılacak yer |
|---|---|---|
| Kasa + Banka (canlı) | Bugün elinizde olan gerçek para | Kesilmemiş makbuz. Kasiyer gün içinde biriktirip akşam giriyorsa rakam gün boyu düşük görünür. |
| Bugünkü satış | Bugün kesilen satış faturalarının toplamı | Sipariş ≠ fatura. Mal çıktı ama fatura kesilmediyse burada görünmez. |
| Toplam alacak / Toplam borç | Bütün carilerin bakiye toplamı | Kapatılmamış eski kayıtlar. Cari ekstreden en eski açık satıra bakın. |
| Geciken Alacaklar | Vadesi geçmiş, hâlâ açık faturalar | Tahsilat yapıldı ama makbuz kesilmediyse fatura açık kalır ve liste şişer. |
| Çek 7 gün / 30 gün (net) | Yaklaşan çeklerin net etkisi (giren − çıkan) | Vadesi yanlış girilmiş çek. Çekler penceresinde vadeye göre sıralayın. |
| Hedef ↔ Gerçekleşen | Bu ayın satış hedefi ve gerçekleşmesi | "Bu ay için hedef tanımlı değil" yazıyorsa CRM → Hedefler ekranından girilmemiştir. |
| Açık iş emri | Başlamış ama teyit edilmemiş üretim | Operatör üretimi bitirip teyit vermemiştir; malzeme hâlâ düşmemiş görünür. |
| Bakım Zamanı | Periyodik bakımı gelen makineler | Bakım yapıldıysa Üretim → Makineler'de kaydı kapatılmalıdır. |
| En kârlı 5 ürün (30 gün) | Son 30 günde en çok kâr bırakan ürünler | Alış maliyeti girilmemiş ürün, olduğundan kârlı görünür. Stok kartındaki alış fiyatını kontrol edin. |
3. Yönetim penceresinin on sekmesi
Kokpit, Yönetim penceresinin ilk sekmesidir. Diğer dokuz sekme günlük değil, ihtiyaç anında açılır. Şu gruplama işinizi kolaylaştırır:
| Sekme | Hangi soruyu cevaplar | Ne sıklıkta |
|---|---|---|
| Kokpit | Bugün işler nasıl gidiyor? | her gün |
| Nakit Akış | Önümüzdeki haftalarda para yeter mi? | haftalık |
| Onaylar | İmzamı bekleyen ne var? | her gün |
| Masraf / Bütçe | Hangi bölüm bütçesini aşıyor? | aylık |
| Kur Farkı | Dövizli hesaplarım TL olarak ne etti? | ay sonu |
| Konsolidasyon | Bütün firmalar toplamda ne durumda? | aylık |
| e-Fatura | Gönderilmeyi bekleyen fatura var mı? | her gün |
| Kurlar | Bugünün merkez bankası kuru kaç? | gerektikçe |
| Denetim | Bu kaydı kim, ne zaman değiştirdi? | şüphe anında |
| MT940 | Banka ekstresi kayıtlarımla uyuşuyor mu? | aylık |
4. Nakit akış: en önemli ekran
Kokpit "bugün ne oldu"yu söyler; Nakit Akış "önümüzdeki haftalarda ne olacak"ı söyler. Bir işletmeyi batıran şey genelde zarar değil, parasızlık olduğu için, yönetici olarak en çok bu sekmeye bakmalısınız.
🗺 Hangi alan ne işe yarar Şekil 2 — Tahmin, bilinen vadelerden üretilir; sürpriz siparişleri içermez. Bu yüzden kötümser tarafta kalır — iyi bir şeydir.
Maaş, kira, elektrik gibi haftalık sabit gider tutarını bir kez girin. Girilmezse ekran her hafta parayı olduğundan fazla gösterir ve "iyi görünüyoruz" dersiniz — sonra ayın 15'inde maaş günü gelir.
5. Onaylar: eşiği aşan işler size gelir
Her satın alma talebini yöneticinin görmesi gerekmez — 200 TL'lik kırtasiye için imza beklemek işi yavaşlatır. Bu yüzden bir eşik tanımlarsınız: eşiğin altındaki talepler kendiliğinden ilerler, üstündekiler Onaylar sekmesine düşer.
🗺 Hangi alan ne işe yarar Şekil 3 — Eşik çok düşükse boğulursunuz, çok yüksekse kontrol kaybolur. Aylık gider ortalamanızın %5'i iyi bir başlangıçtır.
6. Denetim izi: "bunu kim yaptı?"
Er ya da geç şu soru sorulur: "Bu faturayı kim değiştirdi?" Denetim sekmesi iki liste tutar: belge hareketleri (kim, ne, ne zaman) ve yazma denetimi (programa yapılan bütün kayıt girişimleri). İkincisi başarısız denemeleri de gösterir — yani birinin yetkisi olmayan bir şeyi denediğini de görürsünüz.
Çoğu kayıt "kim suçlu" değil, "ne oldu" sorusunu çözer. Stok tutmuyorsa denetim izi çoğu zaman birinin iyi niyetle iki kez kaydettiğini gösterir. Aramayı suçlu bulmak için değil, süreci düzeltmek için kullanın.
Silinen belgeler. Denetim izi › Silinen belgeler listesi belgeyi kesin numarasıyla gösterir (ör. “Sipariş SP2026000010”; iç sıra numarası değil, defterde numarası yoksa “—”). Bir sipariş faturaya ya da irsaliyeye dönüşerek kapandığında sistem eski siparişi arka planda siler; bu silme sayılmaz: liste ayrı bir kapalı satırla “Belgeye dönüşerek kapanan n kayıt silme sayılmaz” der (kesin no, cari, kapatan belge); gün içi silme ve ardışık iptal uyarıları ile “kim ne kadar sildi” özeti bunları saymaz. CSV’deki “Belge no” sütunu da kesin numaradır.
Denetim izi firma ayrımlıdır. Firma yöneticisi Erişim izi ve Birleşik iz tablolarında yalnız kendi firmasının satırlarını görür. Firma bilgisi taşımayan eski oturum satırları ile firmasız eski satırlar yalnız sunucuyu işleten (servis) firmanın yöneticisine görünür; başka firmanın kullanıcı adları ve girişleri hiçbir ekranda ya da CSV’de çıkmaz. Kullanıcı yönetimi satırında Kayıt sütunu hedef kullanıcıyı, Ayrıntı sütunu rolü ve değişen alanları gösterir.
Gerekçe (ör. “Bugün öde” ödeme emri, sayaç sıfırlama, kalite ödeme kaçışı) Sonuç hücresinin altında “Gerekçe: …” satırı olarak ve CSV’nin “Ayrıntı” sütununda görünür. Yetki kapısının reddettiği işlemler (403: modül yetkisi, izin ya da yönetici kapısı) de iz bırakır; aynı kişi ve aynı işlem için dakikada en çok bir satır yazılır, tekrar sayısı satırda gösterilir. Yoğunlukta atılan iz satırlarının sayısını “İz kuyruğu taştı” satırı gösterir.
Denetim tablosunda Olay süzgeci (Dönem kilidi, Güvenlik kapısı, Bordro, Depo transferi, Onaylı geçiş, Gerekçe ve Geçmiş kayıt aktarımı) ile okunur işlem adları çalışır: “Dönem kilidi — kilitleme”, “Dönem kilidi — açma”, “Güvenlik kapısı — kayıt”, “İnsan kaynakları › Bordro — kesinleştirme”, “İnsan kaynakları › Bordro — geri alma” ve “Depo transferi — sevk”. Onaylı geçiş satırlarında gerekçe “Gerekçe: …” olarak, dönem ve tarih alanları ayrıntıda (ör. Dönem: 09.2026) görünür; zamanlar gg.aa.yyyy biçimindedir.
IP sütunu geliştirme sunucusu ya da bir vekil sunucunun arkasında da gerçek istemci adresini gösterir; vekil sunucunun adresi ipucunda (ve CSV Ayrıntı’da “Vekil sunucu: …”) yer alır. CSV dışa aktarımlarında =, +, - ya da @ ile başlayan metin hücrelerinin başına tek tırnak (apostrof) eklenir; böylece dosya Excel’de açıldığında hücre formül olarak çalışmaz. Aynı koruma programdaki bütün CSV dışa aktarımları için geçerlidir; sayılar etkilenmez.
Reddedilen girişler firmanın Oturum kaynağında “Oturum açma — ret” satırı olarak, nedeniyle birlikte görünür. Kullanıcı yönetimi satırında (rol değişikliği) Ayrıntı sütunu eski rolü → yeni rolü gösterir.
Eksi stok, lotsuz çıkış, fazla sevk ya da mükerrer belge gibi kapıları onayla geçerek kaydedilen işlemler Sonuç hücresinde “Onaylı geçiş” işaretiyle görünür; neyin onaylandığı CSV’de Ayrıntı sütununa yazılır. Yetki reddi satırlarında tekrar bastırıldığında “Bastırılan tekrar deneme: n” yazar (aynı kişi ve işlem için dakikada en çok bir satır kuralı).
CSV’deki Zaman sütunu sunucunun yerel saatidir ve saat dilimi sütun başlığında yazar. Silinen belgeler listesinde yalnız gerçekten silinen belge görünür: bir sipariş düzenlendiğinde ya da faturaya veya irsaliyeye dönüştürüldüğünde eski kaydın arka planda silinmesi silme sayılmaz (faturalanan irsaliye “Belgeye dönüşerek kapanan” satırında görünür).
7. Kur, bütçe, konsolidasyon ve MT940
Kurlar ve Kur Farkı
Kurlar sekmesi merkez bankasının günlük bültenini gösterir. Kur Farkı sekmesi dövizli kasa/banka hesaplarınızı bugünkü kurla değerler ve TL karşılık verir. Dövizli hesabınız yoksa "Dövizli kasa/banka hesabı yok" yazar — bu bir hata değildir.
Masraf merkezi ve bütçe
Giderleri bölümlere (masraf merkezlerine) ayırır, her birine yıllık bütçe yazarsınız. Harcama bütçeyi aşmaya yaklaşınca bütçe uyarısı çıkar. Bütçe girmezseniz uyarı da olmaz — ekran sessizdir ama koruma da yoktur.
Konsolidasyon
Birden çok firmanız varsa her birinin ayrı defteri vardır. Konsolidasyon bunları tek TOPLAM satırında birleştirir: grubun gerçek büyüklüğünü ancak burada görürsünüz.
MT940 ekstre
Bankadan indirdiğiniz ekstre metnini yapıştırırsınız; program satırları çözümler ve açıklamadan cari önerir. Önemli: bu ekran hiçbir kayıt yazmaz — yalnız karşılaştırma içindir. Eksik gördüğünüz hareketi ilgili pencerede elle işlersiniz.
8. "Bu rakam yanlış" dediğinizde
Yönetici olarak en değerli beceriniz, yanlış rakamı doğru yerde aramaktır. Sıralama şu:
-
Önce zamanlamayı sorun
Rakam yanlış değil, henüz girilmemiş olabilir. Kasa düşük görünüyorsa: bugünün tahsilatları girildi mi? Satış düşük görünüyorsa: irsaliye kesildi ama fatura kesilmedi mi? Kokpit canlıdır; canlı olan şey eksik de olabilir.
-
Kartın kaynağına gidin
Bölüm 2'deki tablodan kartın hangi ekrandan beslendiğini bulun ve o ekranda aynı süzgeçle bakın. Rakamlar tutuyorsa sorun kokpitte değil, beklentinizdedir — belki "satış" derken kastettiğiniz şey farklıdır.
-
Denetim izine bakın
Rakam dün doğruydu bugün değilse, arada birileri bir şey değiştirmiştir. Denetim sekmesi o belgeye dokunan herkesi tarih sırasıyla verir. Genelde cevap "iki kez kaydedilmiş" ya da "yanlış cariye yazılmış" olur.
9. Yöneticinin rutini
Her sabah — 3 dakika
Kokpit sekmesi: Kasa + Banka, Geciken Alacaklar, Onaylar. Dün olağan dışı bir şey olduysa üçünden biri size söyler.
Her pazartesi — 15 dakika
Nakit Akış sekmesi: dört haftalık tahmini seviye. Bir hafta kırmızıya dönüyorsa bu hafta harekete geçin — tahsilatı hızlandırın ya da ödemeyi öteleyin.
Her ay sonu — 30 dakika
Masraf/Bütçe (aşan bölüm var mı), Kur Farkı (dövizli hesapların TL karşılığı), MT940 (banka ekstresiyle mutabakat), varsa Konsolidasyon.
10. Sık sorulan sorular
Kokpitteki rakamı değiştirebilir miyim?
Hayır — ve bu kasıtlıdır. Kokpit yalnız okur. Bir rakam yanlışsa kaynağı düzeltilir, gösterge değil. Göstergeyi elle düzeltebilseydiniz, o gösterge hiçbir şeye yaramazdı.
Kâr rakamını neden kokpitte göremiyorum?
Kâr, ancak maliyetler tam olduğunda anlamlıdır: alış fiyatı, üretim maliyeti, dağıtılmış giderler. Kokpit onun yerine En kârlı 5 ürün gibi kısmi ama güvenilir ölçüler gösterir. Tam kâr için Kâr penceresine ve gider dağıtımına bakın.
Onaylar sekmesi boş, kimse onay istemiyor mu?
İki ihtimal: ya gerçekten eşiği aşan talep yok, ya da hiç kural tanımlanmamış. Ekranda "Tanımlı kural yok" yazıyorsa ikincisidir; eşik girene kadar her harcama sessizce ilerler.
e-Fatura sekmesinde "Entegratör yapılandırılmadı" yazıyor.
Altyapı hazırdır ama entegratör bilgileri (kullanıcı/şifre/adres) henüz sisteme girilmemiştir. Bu hâlde faturalarınız taslak olarak kutuda bekler ve UBL dosyasını yine de indirebilirsiniz. Bilgiler girildiği an gönderim kendiliğinden açılır; başka bir işlem gerekmez.
11. Terimler sözlüğü
| Türkçe | English | Bahasa Indonesia |
|---|---|---|
| Kokpit | Cockpit / dashboard | Kokpit / dasbor |
| Nakit akış | Cash flow | Arus kas |
| Tahmini seviye | Projected level | Level perkiraan |
| Sabit gider | Fixed cost | Biaya tetap |
| Geciken alacak | Overdue receivable | Piutang lewat tempo |
| Toplam alacak / borç | Total receivable / payable | Total piutang / utang |
| Hedef ↔ Gerçekleşen | Target ↔ Actual | Target ↔ Realisasi |
| Onay eşiği | Approval threshold | Ambang persetujuan |
| Masraf merkezi | Cost centre | Pusat biaya |
| Bütçe uyarısı | Budget warning | Peringatan anggaran |
| Konsolidasyon | Consolidation | Konsolidasi |
| Kur farkı | FX difference | Selisih kurs |
| Denetim izi | Audit trail | Jejak audit |
| MT940 | MT940 statement | Rekening koran MT940 |
| e-Fatura | e-Invoice | e-Faktur |
| UBL | UBL file | Berkas UBL |
Kasa/banka/çek kayıtlarının nasıl doğduğunu görmek için Finans rehberine, satış hedeflerini tanımlamak için CRM rehberine bakın.
İlgili rehberler
- Finans Modülü — Kasiyer ve Muhasebe İçin Sıfırdan RehberBu rehber, daha önce muhasebe programı kullanmamış birine yazıldı. Para saymayı biliyorsunuz; burada öğreneceğiniz şey her para hareketinin programda hangi.
- CRM Modülü — Satışçı İçin Sıfırdan RehberBu rehber, daha önce hiç CRM kullanmamış bir satış personeli için yazıldı. Amacımız düğmeleri ezberletmek değil; neden böyle çalıştığını anlatmak.
- Raporlar — Rakamların Anlam Kazandığı YerListeler "hangi kayıt" sorusunu, raporlar ise "ne kadar, kime, ne zaman" sorusunu cevaplar. Bu pencerede yedi hazır rapor ve firma geneline bakan Firma.
- Patron Panosu — Sıfırdan RehberBir işletme sahibi sabah ilk iş dört soru sorar: param yetecek mi, satış nereye gidiyor, kim bana borçlu, nerede tıkandık?
- Analiz Stüdyosu — Sıfırdan RehberHazır raporlar sabit sorulara cevap verir. Analiz Stüdyosu ise kendi sorunuzu sormanızı sağlar: "Geçen yıl şehir şehir, çeyrek çeyrek net satış nasıldı?"
- Rapor tasarımcısı (serbest rapor)Kendi raporunuzu kod yazmadan kurarsınız: bir kaynak seçer, sütunları, gruplamayı, toplamları ve renkleri belirler, raporu kaydeder ve istediğiniz zaman.