Muhasebe — Otomatik Yevmiye ve Mali Tablolar

1. Hesap planı sekmesinde Paket planını yükle: firmanın ülkesine göre (Ayarlar › Firma Bilgileri › Ülke) Türkiye için Tekdüzen Hesap Planı, Endonezya için SAK EP kalemlerine eşlenmiş plan yüklenir. Var olan hesaplara dokunulmaz.
2. Eşlemeler sekmesinde kasa ve banka hesaplarını, kalem türüne (hammadde, mamul, gider…) göre alış/satış/stok hesaplarını ve evrak tiplerinin portföy hesaplarını gözden geçirin. Boş kutu paket varsayılanını kullanır (gri yazı).
3. Dönemler sekmesinde ayı seçip önce Önizle, sonra Dönemi türet.

Türetim ayın bütün belgelerini okur ve her belge için kuralından bir fiş hesaplar. Her fişin bir imzası vardır (tarih + hesap/cari/borç/alacak satırları). Yeniden türettiğinizde: değişmeyen belgeye dokunulmaz; değişen belgenin eski fişi aynı tarihle ters kayıtla kapatılır ve yenisi yazılır; silinen belgenin fişi ters kayıtla kapatılır. Bu yüzden türetim istenildiği kadar tekrar koşulabilir. Önizle hiçbir şey yazmaz, yalnız sayıları gösterir.

Sistem yöneticisi sunucuda MUHASEBE_GOREV=1 açarsa bir görev (varsayılan 15 dakikada bir) kaynak tablolar değiştiğinde içinde bulunulan ve önceki ayı kendiliğinden yeniden türetir. Görev varsayılan olarak kapalıdır.

Varsayılan kurallar ülke paketinden gelir (aşağıda Türkiye). Kurallar sekmesinde bir olayı seçip satırlarını (taraf, hesap ya da @cari gibi yer tutucu, tutar) değiştirebilir, kuralı pasifleştirebilir ya da Paket kuralına dön ile varsayılana dönebilirsiniz. Değişiklik sonraki türetimde uygulanır.

Satış geliri faturanın kalem matrahından yazılır (Satış Analizi raporuyla aynı sayı), KDV ise KDV beyan dökümüyle aynı sınıflamayla ayrılır: başlıktaki KDV tahsil edilen, kalem KDV'si ile arasındaki fark tevkif edilen KDV'dir. Cari satırı her zaman cari ekstredeki tutardır. Bu üçü tutmazsa fiş yine dengelenir: 1 TL'ye kadar fark yuvarlama hesabına (649/659), daha büyüğü askı hesabına (336 Diğer Çeşitli Borçlar / 136) yazılır ve belge uyarı listesine düşer.

En sık örnek: tevkifatlı faturada müşteriye KDV'nin tamamı yansıtılmış ve müşteri tamamını ödemişse tevkif payı 336'da görünür — yani alıcıdan alınmış ama beyan edilmeyecek KDV. Mali müşavirinizle kontrol edin.

Engel seviyesindeki belgeye fiş yazılmaz: kuralın hesabı planda yok ya da toplama hesabı, belge türü bir olaya eşlenmedi, dönem kilitliyken belge değişti. Hesabı ekleyin ya da eşlemeyi düzeltin, sonra dönemi yeniden türetin. Uyarı seviyesindeki belgenin fişi yazılır ama gözden geçirilmelidir (askı hesabına düşen fark, maliyeti bilinmediği için satılan malın maliyeti yazılmayan ürün, evrak kaydı bulunamadığı için çek varsayılan makbuz). İncelediğiniz satırı Kabul et ile işaretleyin; kabul, sonraki türetimde de korunur. Engel kabul edilmeden dönem kilitlenemez.

• Kur sıfır: dövizli faturanın bir kaleminde kur sıfır ya da boşsa fiş yazılmaz ve belge "Kalemde kur sıfır ya da boş" engeliyle listelenir (Satış Analizi raporundaki kur uyarısıyla aynı ölçüt). Kalemin kurunu düzeltip dönemi yeniden türetin — tutar askı hesabına atılmaz.
• Sıfır tutarlı fatura: fatura fişi oluşmaz ama belge "Sıfır tutarlı fatura" uyarısıyla listelenir; satış faturasıysa çıkan stok bedelsiz çıkış olarak maliyetlenir.
• Bedelsiz çıkış: fiyatı sıfır satış kalemi (numune, bedelsiz teslim) ciroya girmez; maliyeti satılan malın maliyeti yerine ayrı Bedelsiz çıkış kuralıyla (Türkiye varsayılanı 621, açıklama "bedelsiz çıkış") yazılır. Kurallar sekmesinden başka bir gider hesabına çevrilebilir.
• Kurumsal Omurga elle fişi: bir belge Kurumsal Omurga'da elle muhasebeleştirildiyse otomatik fiş üretilmez (uyarı), önceki otomatik fişi ters alınır; tersine otomatik fişi olan belgeye elle fiş yazılamaz.
• Kur farkı yeniden koşumu idempotenttir: farkı kalmayan carinin eski değerlemesi ve ertesi ayın tersi geri alınır. Kilitli dönemde kur farkı ve amortisman şablonu yazılmaz, açık hata verir. Amortisman şablon fişi gerekçeyle ters kayıt alınabilir.
• Dönemin otomatik fişlerini silmek belge zincirini birlikte siler: başka aya düşen ters kayıt ya da kur farkı tersi de gider; zincirin bir fişi kilitli dönemdeyse silme reddedilir.
• Kasa ya da banka: hesabın kasa sayılması yalnız hesap türüne (kasa kartı) bağlıdır, adına değil; farklıysa Eşlemeler'den hesap atanır.

Fişler sekmesi tarih, hesap, cari, olay ve metinle süzülür; bir mali tablodaki hesaba tıklayınca o hesabın fişleri açılır. Fiş ayrıntısında Belgeyi aç kaynak faturayı, üretim emrini ya da çek/kasa/banka penceresini açar. Otomatik fiş elle değiştirilmez: belgeyi ya da kuralı düzeltip dönemi yeniden türetin. Kaynak belgesi olmayan kayıtlar (düzeltme, açılış, tahakkuk) için Serbest fiş kullanılır; Kurumsal kontrollerde dört göz açıksa fiş taslak kaydedilir ve başka bir yetkili onaylar. Onaylı serbest fiş yalnız gerekçeli ters kayıtla geri alınır.

• Mizan: hesap başına devir, dönem borç/alacak ve bakiye; seviye (sınıf, grup, defteri kebir, alt hesap) ve karşılaştırma (önceki dönem, geçen yıl). Rozet: borç = alacak.
• Bilanço (seçilen tarih itibarıyla): Türkiye'de Tekdüzen aktif/pasif grupları, Endonezya'da SAK EP laporan posisi keuangan. Dönem kârı o yılın gelir tablosundan gelir; önceki yılların kapatılmamış kâr/zararı ayrı satırdır. Rozetler: aktif = pasif, gelir tablosu net kârı = bilanço dönem kârı.
• Gelir tablosu: Tekdüzen A–K satırları (7/A maliyet hesapları ilgili satırlara bağlanır) ya da SAK EP laba rugi.
• Nakit akış (dolaylı yöntem): net kâr + düzeltmeler + işletme sermayesi değişimi + yatırım + finansman = hazır değerlerdeki değişim (rozet).

Her tablo CSV ve XLSX olarak indirilir. Defterde açılış fişi yoksa bakiyeler yalnız türetilen dönemlerin hareketidir (ekranda defterin ilk kayıt tarihi yazar).

Özet, Resmî Yükümlülükler modülünün kdv.aylik dökümünün kendisidir (yeniden hesaplanmaz); yanına defterdeki karşılıkları konur: tahsil edilen satış KDV'si = 391 net, tevkif edilen satış KDV'si, hesaplanan KDV (brüt), indirilecek KDV = 191 net, sorumlu sıfatıyla beyan edilecek KDV = 360. 5 kuruşa kadar fark fiş başına yuvarlamadandır. Beyanname değildir; mali müşavir bu değerlerle doldurur.

Dönemi kilitle (gerekçe ister) ayın yevmiyesini dondurur: türetim ve serbest fiş o aya yazmaz, belge değişirse "kilitli dönemde belge değişti" engeli listelenir. Kilidi yalnız sistem yöneticisi açar. Kurumsal kontrollerdeki dönem kilidi ve dönem kapanışı da saygı görür: kapanmış tarihe muhasebe kaydı yazılmaz.

Kur farkını değerle, dövizli açık cari bakiyeleri TCMB döviz satış kuruyla değerler (Firma raporları › Kur farkı hesabıyla aynı): kazanç 646 Kambiyo Kârları, kayıp 656 Kambiyo Zararları. Değerleme ayın son günüdür ve ertesi ayın ilk günü otomatik ters kayıt alınır; böylece cari ekstre ile defter uyumlu kalır. Güncel kurla çalıştığı için yalnız içinde bulunulan ve önceki ay yapılabilir. Sabit kıymet modülü olmadığından Amortisman fişi (şablon) tutarı elle girilir ve Kurallar'daki amortisman şablonuyla (770 / 257) dönem sonuna yazılır.

7 inçten küçük ekranda pencere üç adımlı açılır: Özet (bilanço toplamları, ayın gelir tablosu, KDV/PPN özeti ve denetim rozetleri), Fişler (kart listesi; karta dokununca fiş ayrıntısı) ve Eşlenmeyen (engel ve uyarılar, Kabul et; alt şeritte Önizle ve Dönemi türet). Hesap planı, kurallar ve eşlemeler masaüstündedir.

Pencere sistem yöneticisine ve kullanıcı yetkilerinde Muhasebe izni olanlara açılır. Yazma işlemleri ayrıca sunucunun yazma kapısını ister; salt okunur kullanıcı yazamaz. Dönem kilidini açmak ve bir dönemin otomatik fişlerini silmek yalnız sistem yöneticisine açıktır. Her işlem denetim izine yazılır.