WIP ve Plan-Gerçek — Yarı Mamul, Darboğaz, Fazla Mesai ve Haftalık Plan-Gerçek

1. Pencere ne işe yarar

Üç soruya tek yerden cevap verir: emirler arasında ne kadar yarı mamul (WIP) bekliyor ve hangi makinenin önünde iş birikiyor; bu hafta kapasite yetiyor mu, fazla mesai mi ek vardiya mı gerekiyor; geçen hafta planın ne kadarı zamanında bitti, geciken iş neden gecikti. Hesapların tamamı mevcut verilerden türetilir: MES başla/bitir olayları, operasyon başlangıç ve tamam tarihleri, teyitler, APS çizelgesi ve makine takvimi, Takılan İş blokeleri, bakım arızaları.

Sekmeler: WIP ve darboğaz · Fazla mesai ve ek vardiya · Haftalık plan-gerçek · Gecikme nedenleri. Pencere dock'ta Üretim grubundadır.

2. WIP: operasyonlar arasında bekleyen yarı mamul

Yapılan miktar: her operasyon için MES bitiş olaylarındaki iyi + yeniden işlenen adet; MES kullanılmıyorsa tamamlanan operasyon emir miktarı kadar sayılır, son operasyon teyitle birlikte değerlendirilir. Önceki operasyon sonrakinden az yapılmış görünemez.
Bekleyen = bir operasyonun yaptığı − sonraki operasyonun yaptığı. WIP miktarı = ilk operasyonun yaptığı − son operasyonun yaptığı.
WIP değeri = bekleyen × birim maliyet × tamamlanma oranı. Birim maliyet önce standart maliyetten (en yakın dönem) alınır; tamamlanma oranı = malzeme payı + işçilik/genel gider payı × o operasyona kadarki süre payı. Standart yoksa gerçek maliyet tam birim olarak kullanılır ve satırda * ile işaretlenir (üst sınır).
Bekleme: bir operasyonun bitişinden sonrakinin başlangıcına geçen süre; sonraki henüz başlamadıysa bekleme sürüyor (…). Renk: 1 günden az yeşil, 3 güne kadar sarı, üstü kırmızı.

Emir satırına tıklayınca operasyon zinciri açılır: her operasyonun yaptığı, iki operasyon arasındaki ok üstünde bekleyen miktar ve bekleme süresi. Üretimde aç emri Üretim penceresinde gösterir.

3. Darboğaz önü kuyruk

Bir operasyonun önünde biriken WIP (önceki operasyonun yapıp bu operasyonun henüz işlemediği miktar, kısmi lotlar dâhil) o makinenin kuyruğudur; operasyon başlamış olsa da kalan parçalar kuyruktadır. İlk operasyonun girdisi hammadde olduğundan kuyruğa sayılmaz. Makine başına kuyruktaki emir sayısı, kuyruk saati (op süresi × önünde biriken miktar; operasyon henüz başlamadıysa + hazırlık), en eski bekleme ve kuyruk günü (kuyruk dakikası ÷ makinenin bu haftaki günlük kapasitesi, APS takviminden) gösterilir. İş merkezi kutularının günlük kapasitesi APS iş merkezi kapasitesidir (verimlilik dâhil). Kapasitesi bilinmeyen (tanımsız) makinenin önündeki iş hiç işlenemeyeceği için kırmızıdır. Kuyruk günü 1'in altında yeşil, 3'e kadar sarı, 3 ve üstü kırmızı — en kötü makine darboğaz olarak öne çıkar. APS'te aç Üretim Çizelgesi'nin Darboğaz sekmesine gider; oradaki "1 vardiya ekle" senaryosu etkiyi hesaplar.

4. Little yasası çapraz kontrolü

Son 28 günde tamamlanan emirlerden çıkış hızı (λ, emir/gün) ve ortalama akış süresi (W, ilk operasyon başlangıcından — yoksa emrin açılışından — son teyide gün) hesaplanır; L = λ × W sistemde olması beklenen emir sayısıdır. Şu an başlamış ama bitmemiş emir sayısı bu tahminden %25'ten fazla saparsa "akış dengede değil" uyarısı çıkar: üstündeyse WIP birikiyor, altındaysa hat boşalıyor. Farklı ürünlerin adetleri toplanamadığı için kontrol emir sayısıyla yapılır.

Yargı mutlak farka bağlıdır. Gözlenen ile tahmin arasındaki fark 3 iş emrinden azsa akış dengede sayılır. Fark 3 ve üstündeyse: tahmin en az 1 emirse yüzde sapma da %25'i aşmalıdır; tahmin 1 emrin altındaysa (az emirli atölye ya da teyitlerin toplu girildiği veri) yüzde sapma anlamsız olduğundan gösterilmez, ama birikim yine "dengede değil" uyarısıyla bildirilir.

5. Fazla mesai ve ek vardiya ihtiyacı

Izgara iş merkezi × hafta doluluğunu gösterir (iş merkezi olmayan makine kendi satırındadır). Kapasite APS makine takviminden gelir (vardiya, mola, planlı bakım, duruş, gün ezmesi). Yük resmî APS çizelgesindeki açık operasyonlardan; çizelgede olmayan açık operasyonların kalan süresi op planı, emir planı ya da termin haftasına eklenir (geçmişte kalan bu haftaya). Hücre %85'e kadar yeşil, %100'e kadar sarı, üstü kırmızıdır.

Aşım = yük − kapasite (iş merkezi içinde üye makineler birbirinin yükünü taşır).
FM kapasitesi = ekip × kişi başı haftalık FM tavanı; tavan aktif İK mevzuatından okunur (günlük × iş günü, haftalık tavan, yıllık kalanın kalan haftalara payı — Türkiye 3 saat/gün ve 270 saat/yıl, Endonezya 4 saat/gün ve 18 saat/hafta). Yıl içinde kullanılan FM puantajdan okunur. Makinenin boş takvimiyle de sınırlıdır.
Ek vardiya = ⌈aşım ÷ vardiya süresi⌉ (vardiya süresi takvimden).
Öneri: Fazla mesai yeter · FM yetmez: ek vardiya · FM ve ek vardiya yetmez: fason ya da yük kaydırma · Kapasite yok: yükü başka makineye alın (bakımdaki ya da pasif makine).

İçinde bulunulan hafta bugünden sayılır. Bu haftanın kapasitesi ve fazla mesai payı yalnız bugünden hafta sonuna kadar olan günlerden hesaplanır; geçen günlerin kapasitesi artık kullanılamaz, gecikmiş yük ise bu haftaya yazılır. Bir satırın haftanın kalan günlerinde hiç kapasitesi yoksa (örneğin hafta sonu) o haftaya düşen yükü ilk kapasiteli haftaya aktarılır; bütün satırlarda kalan kapasite yoksa Patron Panosu ve haftalık sayfa fazla mesai ihtiyacını gelecek hafta için gösterir. "Kapasite yok" önerisi yalnız ufukta hiç kapasitesi olmayan satırda kalır. İş merkezi satırının kapasitesi APS iş merkezi kapasitesidir (verimlilik dâhil). Izgaranın üstündeki Firma raporları › Makine doluluğu ve OEE düğmesi aynı haftaların gerçekleşen makine doluluğunu açar.

6. Haftalık plan-gerçek sayfası

Plan bitişi sırasıyla: APS'nin operasyon planı → resmî APS çizelgesi / kapasite planı → emrin plan başlangıcı + plan süresi → termin. Sayfanın altında hangi kaynaktan kaç emir geldiği yazar.
Planlanan: plan bitişi bu haftaya düşen emirler (sayı, adet, operasyon süresi toplamı). Gerçekleşen: haftada tamamlanan emirler, haftadaki teyit adedi ve çalışma saati (MES net çalışma + MES'e bağlı olmayan teyit süresi).
Zamanında % = plan bitişinde ya da önce tamamlanan ÷ değerlendirilen (plan günü henüz gelmemişler "bekliyor" sayılır).
Geciken: bu haftaya planlı olup geç biten ya da hâlâ açık emirler + önceki haftalardan devreden açık emirler; gecikme günü plan bitişinden sayılır.
Gecikme nedeni Pareto, bu haftanın FM / ek vardiya ihtiyacı, WIP özeti ve gelecek hafta riskleri (Takılan İş termin radarı) aynı sayfadadır.

Yazdır sayfayı A4 düzeninde açar; PDF sunucuda üretilir (mesaj servisi kapalıysa tarayıcıdan yazdırın). Sayılar belgenin dilinin biçimiyle yazılır. Anlık görüntüyü kaydet haftanın değerlerini dondurur — aynı hafta yeniden kaydedilirse aynı kayıt güncellenir, yeni kayıt açılmaz; sürüm yalnız değerler değiştiyse artar. Gönder: seçilen kullanıcılara uygulama içi mesaj, e-posta adreslerine PDF ekli e-posta, WhatsApp numaralarına kısa özet.

Firma raporuna inme. Sayfanın üstündeki Firma raporları › Plan ve gerçekleşen üretim düğmesi Raporlar penceresinde aynı haftanın emir ve operasyon bazındaki planlanan / gerçekleşen karşılaştırmasını açar (yetki: genel raporlar).

Geçmiş haftalar. Geçmiş bir haftanın sayfasında WIP ve fazla mesai değerleri bugünden hesaplanmaz; yalnız o hafta içinde alınmış anlık görüntüden gösterilir (haftalık görev her pazartesi yeni haftanın görüntüsünü alır). Böyle bir görüntü yoksa bu iki kutu boş kalır ve sayfada not görünür.

7. Gecikme nedeni: tek katalog ve öncelik

Katalogda sekiz sistem nedeni vardır: Malzeme eksik, Makine arızası, Personel eksik, Kalite sorunu, Plan değişikliği, Tedarikçi gecikmesi, Müşteri değişikliği, Diğer; yenileri eklenebilir, sistem nedenleri silinmez (pasife alınabilir, Diğer hariç). Kaynak kod eşlemesi Takılan İş bloke nedenini, MES duruş nedenini (ya da kategorisini) ve bakım arıza kodunu (ya da kategorisini) bu kataloğa bağlar; eşlemesi olmayan kod Diğer'e düşer.

Geciken emrin nedeni şu sırayla bulunur: düzeltme (plan_gercek_yonet ile elle ezilmiş neden) > elle atama (atanan neden otomatik kaynakların hepsinden önce gelir) > Takılan İş blokesi (nedeni bilinen) > MES duruşu (emre bağlı duruş olayı) > bakım arızası (emrin makinesinde, emir süresiyle çakışan arıza iş emri) > "bilinmiyor" blokesi (Takılan İş görevinin geciken emirlere kendiliğinden açtığı, neden bilgisi taşımayan bloke — yalnız başka kanıt yoksa kullanılır, Diğer'e düşer). Aynı kaynakta en uzun süren kayıt seçilir. Hiçbiri yoksa satır "Neden atanmadı" olarak sarı görünür; Neden ata ile seçilir. Her atama öncekini pasife alır (silinmez) ve izde kalır.

8. Telefonda

Küçük ekranda pencere Bahçe düzenine geçer: Özet (haftanın KPI kartları, en yoğun iş merkezi, neden Pareto'su), Geciken (kart listesi; dokununca üç adımlı sihirbaz: 1 Emir · 2 Neden · 3 Sonuç) ve WIP (makine kuyruk kartları). Dokunma hedefleri en az 44 pikseldir.

9. Patron Panosu, Nabız ve haftalık görev

Patron Panosu'nun dikkat kutusunda WIP'te bağlı para ve bu hafta FM / ek vardiya ihtiyacı görünür (FM ve ek vardiya yetmiyorsa kırmızı; hafta sonu gelecek hafta için).
Nabız mobil arayüzünde bu hafta kapasite aşımı olan iş merkezi dikkat satırı olarak gelir.
Haftalık görev varsayılan kapalıdır (PLAN_GERCEK_GOREV=1). Açıkken pazartesi sabahı (PLAN_GERCEK_GUN, PLAN_GERCEK_SAAT) geçen haftanın ve yeni haftanın anlık görüntüsünü kaydeder — her hafta günde en fazla bir kez, sürüm yalnız değerler değişince artar; yeni haftanın kaydı o haftanın WIP ve fazla mesai değerlerini hafta içinde ölçülmüş olarak saklar. Yöneticilere, plan_gercek_yonet ve üretim planlama izinli kullanıcılara haftada bir kez uygulama içi özet mesajı yazar. E-posta ve WhatsApp gönderimi görevde yoktur; sayfadaki Gönder ile yapılır.

10. İzinler

Görme: plan_gercek, plan_gercek_yonet ya da üretim izinlerinden biri.
Geciken emre neden atama: plan_gercek (ya da üretim planlama).
Otomatik nedeni düzeltme, katalog, eşleme, anlık görüntü kaydı ve gönderim: plan_gercek_yonet.
Görevi elle koşma: sistem yöneticisi. Yazma için ayrıca yazma kapısının açık olması ve kullanıcının salt okunur olmaması gerekir.